De Nederlandse Nul-groep kende geen vrouwelijke leden. Ook de geschiedenis van de internationale ZERO-beweging wordt vooral verteld aan de hand van mannelijke kunstenaars, met Yayoi Kusama als bekende uitzondering. Toch leverden vrouwen belangrijke bijdragen aan deze vernieuwende kunstperiode. Met nul vrouwen wil museum van Bommel van Dam dat beeld aanvullen. Volgens het museum is het de eerste tentoonstelling die vrouwelijke kunstenaars uit de jaren zestig en zeventig in en voorbij Nul en ZERO centraal stelt.
Een nieuwe kunsttaal
De ZERO-beweging ontstond eind jaren vijftig vanuit de behoefte aan een nieuwe, experimentele kunsttaal. Rond de Duitse kunstenaars Heinz Mack en Otto Piene groeide vanuit Düsseldorf een internationaal netwerk. De kunstenaars namen afstand van de persoonlijke, expressieve kunst van hun voorgangers en onderzochten eenvoud, herhaling, ritme, eenkleurigheid, licht en nieuwe materialen.
Ook het publiek kreeg een andere rol. Bij performances, happenings en ruimtelijke installaties werd kunst niet alleen bekeken, maar ook ervaren. In Nederland richtten Armando, Jan Henderikse, Henk Peeters en Jan Schoonhoven de Nul-groep op. De tentoonstelling laat zien dat vrouwelijke kunstenaars, binnen én buiten de officiële netwerken, vanuit vergelijkbare uitgangspunten werkten.
Vrouwelijke vernieuwers
In Venlo is werk te zien van Yayoi Kusama, Nanda Vigo, Maria van Elk, Ferdi, Loes van der Horst, Dadamaino, Corrie de Boer, Marja de Boer Lichtveld, Marianne Aue, Wil Fruytier en Ria van Eyk. Daarnaast toont het museum werk van onder anderen Lucio Fontana, Jan Schoonhoven, Heinz Mack en Henk Peeters.
Nanda Vigo was niet alleen kunstenaar, maar ook tentoonstellingsmaker. Zij bracht werk van ZERO-kunstenaars onder de aandacht in Italië. Nederlandse vernieuwers die niet tot Nul of ZERO behoorden, voegden hun eigen perspectieven toe. Wil Fruytier maakte van weven een ruimtelijk medium, Corrie de Boer combineerde ritme en lijnenspel met textiel en Ferdi gaf het vrouwelijk lichaam en seksuele emancipatie een plaats binnen de experimentele kunst.
Zelf plaatsnemen in Soft Living Room
Een bijzondere plek krijgt het zwart-witte Soft Living Room (1968/2013) van Maria van Elk. Bezoekers kunnen plaatsnemen tussen zachte heuvels van kunstbont, schuimplastic en kunstzijde. Daarmee veranderen zij van toeschouwer in deelnemer.
Van Elk liet zich onder meer inspireren door Yayoi Kusama, van wie zij verschillende performances bijwoonde. Soft Living Room werd in 2013 op verzoek van het Stedelijk Museum Schiedam opnieuw gerealiseerd en is tijdens de tentoonstelling opnieuw te ervaren.
Kusama in Nederland
Tijdens de tentoonstelling is in het auditorium de documentaire Kusama in Holland (2026) van Memphis Features te zien. De film belicht de periode die Yayoi Kusama in de jaren zestig in Nederland doorbracht en haar aansluiting bij de Nul-groep. Archiefmateriaal, verhalen van ooggetuigen en inzichten van kunsthistorici brengen deze periode in beeld.
Publicatie en samenwerking
nul vrouwen is tot stand gekomen in samenwerking met het 0-INSTITUTE. Bij de tentoonstelling verschijnt een geïllustreerde publicatie met achtergrondartikelen en kunstenaarsbiografieën van Tim Ackermann, Antoon Melissen, Catrien Schreuder en Tijs Visser.
De tentoonstelling past bij de koers van het museum om meer aandacht te geven aan vrouwelijke en onderbelichte kunstenaars. Musea, stichtingen en particuliere verzamelaars stellen hiervoor werken in bruikleen beschikbaar.
Praktische informatie
Tentoonstelling: nul vrouwen
Wanneer: 12 december 2026 tot en met 23 mei 2027
Waar: museum van Bommel van Dam, Keulsepoort, Venlo
Meer informatie: www.vanbommelvandam.nl
Bron: persbericht museum van Bommel van Dam.